Bạn trình bày kết quả ở một hội nghị, nhận được nhiều góp ý tốt, và bây giờ muốn viết thành bài báo đầy đủ. Đây là con đường rất phổ biến và hoàn toàn chính đáng — nhưng có vài chi tiết quyết định việc bạn làm được hay không.
Chi tiết quyết định: kỷ yếu ở dạng nào
- Chỉ có tóm tắt. Đây là trường hợp dễ nhất. Phần lớn tạp chí không coi một bản tóm tắt hội nghị là công bố trước, nên bạn gửi bài đầy đủ bình thường. Vẫn nên khai báo.
- Kỷ yếu đăng toàn văn. Đây là công bố thật sự. Muốn gửi tạp chí, bài của bạn phải khác biệt đáng kể so với bản kỷ yếu — thường là mở rộng dữ liệu, bổ sung phân tích, đào sâu phần bàn luận. Mức độ đòi hỏi khác nhau giữa các ngành và các tạp chí.
- Bản trình chiếu hoặc áp phích không xuất bản. Không được coi là công bố, không ảnh hưởng gì.
Vì vậy việc đầu tiên cần làm là kiểm tra xem hội nghị đó có xuất bản kỷ yếu toàn văn không, và bản của bạn có nằm trong đó không — nhiều người không nhớ rõ chuyện này sau vài tháng.
Phải mở rộng bao nhiêu là đủ
Không có con số chung, và tuyệt đối không nên tự đặt ra một tỉ lệ rồi yên tâm. Cách an toàn là hỏi trực tiếp ban biên tập trước khi nộp, kèm bản kỷ yếu để họ đánh giá. Về mặt nội dung, những cách mở rộng thường được chấp nhận gồm: bổ sung dữ liệu mới thu thập sau hội nghị, thêm phân tích chuyên sâu hoặc kiểm định độ nhạy, mở rộng đáng kể phần tổng quan và bàn luận, hoặc đặt kết quả trong một khung lý thuyết đầy đủ hơn.
Điều không được coi là mở rộng: viết lại câu chữ, đổi tiêu đề, thêm vài đoạn giới thiệu.
Khai báo thế nào
Nêu rõ trong cover letter, và thường cả trong một chú thích ở bài: kết quả đã được trình bày ở hội nghị nào, thời gian nào, và nếu kỷ yếu có xuất bản thì ghi trích dẫn đầy đủ. Sau đó nói rõ bài gửi tạp chí khác bản kỷ yếu ở những điểm nào.
Nhiều tác giả ngại khai vì sợ bị đánh giá. Thực tế ngược lại: khai báo minh bạch cho thấy bạn hiểu quy tắc, còn giấu rồi bị phát hiện mới là vấn đề nghiêm trọng — vì khi đó nó không còn là công bố trùng lặp mà thành thiếu trung thực.
Vài lưu ý về bản quyền
Nếu kỷ yếu đã xuất bản, rất có thể bản quyền bản đó thuộc về nhà xuất bản kỷ yếu. Khi bạn dùng lại hình vẽ hoặc bảng biểu từ bản cũ, có thể cần xin phép. Hãy kiểm tra thoả thuận bạn đã ký với ban tổ chức hội nghị — nhiều người ký mà không đọc.
Trường hợp ngược lại
Còn một câu hỏi hay gặp: bài đã đăng tạp chí rồi có được đem báo cáo ở hội nghị không? Thường là được, vì hội nghị là nơi trao đổi chứ không phải nơi xác lập quyền công bố. Nhưng vẫn nên nói rõ trong phần trình bày rằng kết quả đã được công bố, kèm trích dẫn.
Nếu bạn đang chuyển một báo cáo hội nghị thành bài tạp chí và không chắc mức mở rộng đã đủ chưa, Công Bố Khoa Học có thể đối chiếu hai bản và tư vấn trước khi bạn nộp.
Câu hỏi thường gặp
Tóm tắt hội nghị có bị coi là công bố trước không?
Phần lớn tạp chí không coi một bản tóm tắt là công bố trước, nên bạn vẫn gửi bài đầy đủ được. Tuy vậy vẫn nên khai báo trong cover letter.
Kỷ yếu đã đăng toàn văn thì còn gửi tạp chí được không?
Được, nhưng bài gửi tạp chí phải khác biệt đáng kể: bổ sung dữ liệu, thêm phân tích, mở rộng bàn luận. Viết lại câu chữ hay đổi tiêu đề không được tính.
Phải mở rộng bao nhiêu phần trăm mới đủ?
Không có con số chung và không nên tự đặt ra một tỉ lệ. Cách an toàn là hỏi ban biên tập trước khi nộp, kèm bản kỷ yếu để họ đánh giá.
Có bắt buộc khai báo việc đã báo cáo hội nghị không?
Nên xem là bắt buộc. Khai báo minh bạch cho thấy bạn hiểu quy tắc; giấu rồi bị phát hiện sẽ bị nhìn nhận là thiếu trung thực chứ không chỉ là trùng lặp.
Bài đã đăng tạp chí có được đem báo cáo hội nghị không?
Thường là được, vì hội nghị là nơi trao đổi chứ không xác lập quyền công bố. Vẫn nên nói rõ trong phần trình bày rằng kết quả đã được công bố, kèm trích dẫn.
