Scopus và Web of Science khác nhau ở đâu, và bạn cần cái nào

Trong các cuộc trò chuyện về công bố, hai cái tên này thường được nhắc như thể chúng là một: “bài ISI/Scopus”. Thực tế đây là hai sản phẩm thương mại của hai công ty khác nhau, với triết lý tuyển chọn khác nhau. Hiểu rõ khác biệt giúp bạn khỏi mất công gửi bài vào nơi không được đơn vị mình công nhận.

Ai sở hữu cái gì

Scopus thuộc Elsevier, ra mắt giữa những năm 2000. Web of Science có gốc rễ từ Viện Thông tin Khoa học do Eugene Garfield sáng lập, nay thuộc Clarivate. Cách gọi “tạp chí ISI” trong tiếng Việt bắt nguồn từ tên viện cũ này, và ngày nay thường được dùng để chỉ các tạp chí nằm trong bộ sưu tập lõi của Web of Science.

Phạm vi bao phủ khác nhau

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở độ rộng. Scopus nhìn chung bao phủ nhiều tạp chí hơn, mở hơn với các tạp chí khu vực, tạp chí không dùng tiếng Anh và các ngành khoa học xã hội. Web of Science, đặc biệt là bộ sưu tập lõi, tuyển chọn khắt khe hơn và có bề dày dữ liệu trích dẫn lùi xa hơn về quá khứ.

Hệ quả thực tế cho tác giả Việt Nam: nhiều tạp chí trong khu vực có mặt trong Scopus nhưng không có trong bộ sưu tập lõi của Web of Science. Nếu quy chế của đơn vị bạn chỉ công nhận một trong hai, việc kiểm tra trước khi nộp là bắt buộc.

Chỉ số của mỗi bên

• Web of Science — Impact Factor, công bố hằng năm trong Journal Citation Reports, tính trên số trích dẫn trong hai năm liền trước.
• Scopus — CiteScore, tính trên cửa sổ bốn năm; ngoài ra còn SJR (có trọng số theo uy tín nguồn trích dẫn) và SNIP (chuẩn hoá theo tập quán trích dẫn của từng ngành).

Vì công thức và cửa sổ thời gian khác nhau, hai bên cho ra thứ hạng khác nhau cho cùng một tạp chí. Đây chính là nguồn gốc của tình huống “Q1 hay Q2 tuỳ người nói”. Khi khai báo trong hồ sơ, luôn ghi rõ chỉ số theo hệ thống nào và năm nào.

Cách tuyển chọn tạp chí

Cả hai đều có hội đồng tuyển chọn độc lập và đều có cơ chế loại bỏ tạp chí không còn đạt chuẩn — chuyện tạp chí bị đưa ra khỏi danh mục xảy ra thường xuyên hơn nhiều người nghĩ. Bài học rút ra rất thực tế: một tạp chí có trong danh mục hôm nay không bảo đảm còn trong danh mục vào lúc bài của bạn được đăng. Với những bài phục vụ hồ sơ chức danh hay nghiệm thu đề tài, hãy kiểm tra tình trạng tạp chí ngay tại thời điểm nộp, và lưu lại ảnh chụp màn hình kèm ngày tháng.

Chọn theo mục đích, không theo lời đồn

• Phục vụ hồ sơ trong nước — đọc kỹ quy chế của đơn vị hoặc hội đồng ngành. Nhiều quy chế nêu đích danh một hệ thống, thậm chí nêu cả nhóm quartile tối thiểu.
• Tìm tài liệu tham khảo — dùng cả hai nếu có quyền truy cập, vì mỗi bên bỏ sót một phần khác nhau. Với tổng quan hệ thống, việc tra nhiều nguồn là yêu cầu bắt buộc về mặt phương pháp.
• Đánh giá một tạp chí lạ — có mặt trong một trong hai cơ sở dữ liệu này là tín hiệu tích cực, nhưng vẫn phải kiểm tra thêm phạm vi, hội đồng biên tập và chính sách phí.

Những nhầm lẫn phổ biến

“Có DOI nghĩa là tạp chí uy tín.” Không đúng. DOI chỉ là mã định danh, ai đăng ký cũng có, kể cả tạp chí kém chất lượng.

“Nằm trong Google Scholar là được công nhận.” Không. Google Scholar thu thập tự động, gần như không tuyển chọn, nên không thể dùng làm căn cứ đánh giá.

“Scopus dễ hơn nên kém hơn.” Cách nói này quá đơn giản. Phạm vi rộng hơn không có nghĩa là chuẩn thấp hơn ở mọi tạp chí; trong Scopus có rất nhiều tạp chí đầu ngành, cũng như trong Web of Science có tạp chí thuộc nhóm cuối.

Nếu bạn cần dựng danh sách tạp chí mục tiêu vừa hợp chuyên ngành vừa thoả mãn quy chế của đơn vị mình, Công Bố Khoa Học nhận tư vấn chọn tạp chí và kiểm tra tình trạng danh mục tại thời điểm bạn chuẩn bị nộp.

Câu hỏi thường gặp