Trong biểu mẫu nộp bài thường có một ô yêu cầu đề xuất vài người phản biện. Nhiều tác giả điền tên những nhà khoa học nổi tiếng nhất trong ngành, hoặc điền cho có. Cả hai cách đều bỏ phí một cơ hội — vì chặng tìm người phản biện thường là chặng dài nhất của cả quy trình, và bạn đang được mời giúp rút ngắn nó.
Vì sao tạp chí hỏi bạn
Biên tập viên không thể quen hết mọi chuyên ngành hẹp. Với những bài rất chuyên sâu, danh sách bạn đề xuất giúp họ khoanh vùng đúng cộng đồng. Điều này không có nghĩa họ sẽ dùng — phần lớn tạp chí chỉ coi đó là gợi ý và thường mời thêm người do họ tự chọn.
Chọn ai
- Tác giả của những công trình bạn đã trích dẫn ở phần cốt lõi. Họ hiểu chính xác bối cảnh bài của bạn.
- Người làm cùng mảng hẹp, kể cả khi họ có quan điểm khác bạn. Một người phản biện am hiểu và không đồng tình vẫn có ích hơn một người ngoài ngành đọc hời hợt.
- Người có công bố gần đây trong lĩnh vực — nghĩa là họ đang hoạt động, khả năng nhận lời cao hơn.
- Phân bố địa lý và đơn vị đa dạng. Đề xuất ba người cùng một nước, thậm chí cùng một trường, dễ khiến biên tập viên nghi ngờ về tính độc lập.
Tránh ai
- Người cùng cơ quan với bất kỳ tác giả nào.
- Đồng tác giả gần đây — nhiều tạp chí quy định một khoảng thời gian cụ thể.
- Thầy hướng dẫn, học trò cũ, người đang cùng đề tài với bạn.
- Người có quan hệ cá nhân gần gũi hoặc có xung đột lợi ích tài chính liên quan tới kết quả.
Ban biên tập có công cụ đối chiếu lịch sử đồng tác giả và đơn vị công tác. Đề xuất người có xung đột rõ ràng không giúp được gì mà còn tạo ấn tượng xấu.
Ghi thông tin cho đủ
Mỗi người nên có: họ tên đầy đủ, đơn vị công tác, email cơ quan, và một câu ngắn về chuyên môn liên quan. Email cá nhân miễn phí là dấu hiệu khiến biên tập viên cảnh giác — đã từng có trường hợp tác giả tạo địa chỉ giả để tự phản biện bài mình, và các nhà xuất bản nay rà rất kỹ chuyện này.
Câu giải thích ngắn cũng quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Một dòng nêu rõ người này đã nghiên cứu đúng vấn đề nào giúp biên tập viên quyết định nhanh, thay vì phải tự tra cứu từng người.
Đề nghị loại trừ
Nhiều tạp chí cho phép bạn đề nghị không gửi bài cho một số người. Đây là quyền chính đáng, nhưng dùng có chừng mực: nêu tối đa một hai người, kèm lý do ngắn gọn và khách quan — đang cạnh tranh trực tiếp trên cùng hướng nghiên cứu, hoặc có tranh chấp học thuật công khai. Tránh viết những lý do mang màu sắc cá nhân, và tránh liệt kê một danh sách dài, vì điều đó khiến người đọc nghĩ bạn đang muốn né những đánh giá khắt khe.
Vài lưu ý cuối
Không nên báo trước cho người bạn đề xuất — việc đó có thể bị coi là gây ảnh hưởng tới quy trình. Cũng đừng kỳ vọng họ sẽ nhẹ tay: người am hiểu thường soi kỹ hơn, và đó lại chính là điều làm bài của bạn tốt lên.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng danh sách này chỉ là gợi ý. Nếu tạp chí mời người khác hoàn toàn, đó là chuyện bình thường và không nói lên điều gì về chất lượng bài.
Nếu bạn muốn có người rà soát toàn bộ hồ sơ nộp bài, gồm cả phần đề xuất phản biện, Công Bố Khoa Học nhận kiểm tra trước khi bạn gửi.
Câu hỏi thường gặp
Tạp chí có bắt buộc dùng người phản biện tôi đề xuất không?
Không. Phần lớn tạp chí coi đó là gợi ý và thường mời thêm người do họ tự chọn. Việc bài được gửi cho người khác hoàn toàn là chuyện bình thường.
Có được đề xuất người cùng trường không?
Không nên và thường bị cấm. Người cùng cơ quan với bất kỳ tác giả nào đều bị coi là có xung đột lợi ích.
Có nên báo trước cho người mình đề xuất không?
Không. Việc liên hệ trước có thể bị coi là gây ảnh hưởng tới quy trình bình duyệt độc lập.
Đề nghị loại trừ người phản biện có bị đánh giá xấu không?
Không, nếu bạn nêu tối đa một hai người kèm lý do khách quan. Một danh sách dài hoặc lý do mang màu sắc cá nhân mới gây ấn tượng không tốt.
Vì sao phải ghi email cơ quan của người đề xuất?
Vì email cơ quan giúp xác minh danh tính. Đã từng có trường hợp tạo địa chỉ giả để tự phản biện bài mình, nên các nhà xuất bản nay rà soát rất kỹ.
