Có một quy tắc đáng nhớ trong xuất bản khoa học: mọi thứ bạn không kiểm tra trước khi nộp, hệ thống của tạp chí sẽ kiểm tra hộ bạn. Khác biệt là ở chỗ, nếu bạn tự tìm ra thì đó là một chỉnh sửa; còn nếu họ tìm ra thì đó là một nghi vấn.
Dưới đây là bản tự kiểm chạy trong khoảng mười lăm phút cho một bản thảo đã hoàn chỉnh.
1. Danh sách tác giả
- Mọi người trong danh sách đều thoả mãn đủ các tiêu chí về đóng góp thực chất chứ?
- Có ai đóng góp thực chất mà bị bỏ sót không?
- Thứ tự tác giả đã được cả nhóm thống nhất chưa, và có bằng chứng bằng văn bản không?
- Tất cả đồng tác giả đã đọc đúng bản sắp nộp chưa, chứ không phải một bản cũ?
2. Dữ liệu
- Dữ liệu gốc còn nguyên vẹn và truy cập được không?
- Mọi con số trong bài đều dò ngược được về dữ liệu gốc chứ?
- Tiêu chí loại bỏ dữ liệu có được đặt trước và mô tả trong bài không?
- Nếu có phân tích nảy sinh sau khi nhìn dữ liệu, đã nêu rõ chưa?
3. Trích dẫn
- Mọi tài liệu trích dẫn đều đã được bạn đọc, ít nhất là phần liên quan?
- Có chỗ nào diễn đạt lại ý người khác mà quên dẫn nguồn không?
- Danh mục tài liệu và các trích dẫn trong bài có khớp nhau không?
- Có công trình nào bạn đang trích dẫn đã bị rút hoặc có thông báo quan ngại không?
4. Hình ảnh
- File hình gốc còn giữ được không?
- Mọi điều chỉnh đã áp dụng đồng đều cho toàn hình và đã khai báo chưa?
- Không có hình nào ghép từ nhiều lần chụp mà không nói rõ chứ?
- Hình lấy từ nguồn khác đã xin phép và ghi nguồn chưa?
5. Trùng lặp
- Có đoạn nào lấy từ bài trước của chính bạn mà chưa viết lại không?
- Nội dung này đã từng công bố ở đâu chưa, kể cả bằng ngôn ngữ khác hay trong kỷ yếu hội nghị?
- Đã chạy công cụ so trùng và đọc báo cáo chứ không chỉ nhìn con số tổng chưa?
6. Khai báo
- Nguồn tài trợ đã ghi đủ, kèm mã đề tài, và đã hỏi tất cả đồng tác giả chưa?
- Xung đột lợi ích đã khai cho từng tác giả chưa?
- Phê duyệt đạo đức và đồng thuận tham gia đã nêu chưa, nếu nghiên cứu liên quan tới con người hoặc động vật?
- Có khai rằng bài không đang được xét ở nơi khác chưa?
7. Diễn giải
- Mọi khẳng định trong phần bàn luận đều dựa được vào kết quả của chính bài hoặc tài liệu đã trích dẫn chứ?
- Có câu nào mang hàm ý nhân quả trong khi thiết kế nghiên cứu không cho phép không?
- Phần hạn chế có nêu đúng những điểm yếu mà bạn tự biết không?
Cách dùng bản tự kiểm này
Đừng tự chạy một mình. Cách hiệu quả hơn là đưa danh mục cho một đồng tác giả không viết bản thảo, để họ soát chéo. Người viết luôn có điểm mù ở đúng những chỗ mình đã quyết định từ lâu và không còn đặt câu hỏi nữa.
Và hãy lưu lại bản tự kiểm đã điền cùng ngày tháng vào hồ sơ dự án. Nếu sau này có phản ánh, việc chứng minh bạn đã rà soát nghiêm túc trước khi nộp là một điểm rất khác biệt.
Khi cần một bên độc lập chạy bản tự kiểm này giúp bạn, Công Bố Khoa Học nhận rà soát bản thảo trước nộp và trả về báo cáo theo từng mục.
Câu hỏi thường gặp
Nên chạy công cụ so trùng ở giai đoạn nào?
Khi bản thảo đã hoàn chỉnh và trước khi nộp. Quan trọng là đọc báo cáo chi tiết để xem phần trùng nằm ở đâu, chứ không chỉ nhìn con số phần trăm tổng.
Ai nên chạy bản tự kiểm liêm chính?
Tốt nhất là một đồng tác giả không trực tiếp viết bản thảo, để có góc nhìn khách quan. Người viết luôn có điểm mù ở những chỗ đã quyết định từ lâu.
Có cần lưu lại bản tự kiểm không?
Nên lưu kèm ngày tháng vào hồ sơ dự án. Nếu về sau có phản ánh, việc chứng minh đã rà soát nghiêm túc trước khi nộp là một điểm rất khác biệt.
Đồng tác giả chỉ cần đọc bản cuối là đủ chứ?
Phải đọc đúng bản sắp nộp, không phải một bản cũ. Đây là lỗi rất phổ biến khi bản thảo qua nhiều lần chỉnh sửa.
Kiểm tra xem tài liệu mình trích dẫn có bị rút chưa có cần thiết không?
Có, đặc biệt với các công trình cũ trong lĩnh vực nhiều tranh cãi. Trích dẫn một bài đã bị rút làm giảm độ tin cậy của chính bài bạn.