Sau khi bài được chấp nhận, hệ thống gửi cho bạn vài biểu mẫu. Phần lớn tác giả tick hết các ô rồi ký, vì bài đã được nhận rồi, còn gì phải lo. Thực ra hai trong số đó đáng đọc kỹ.
Thoả thuận bản quyền: bạn đang cho đi cái gì
Có ba dạng thường gặp:
- Chuyển giao bản quyền — bạn chuyển quyền cho nhà xuất bản. Phổ biến ở tạp chí thuê bao. Sau đó, việc bạn được làm gì với bài của chính mình phụ thuộc vào các điều khoản cho phép trong thoả thuận.
- Cấp phép xuất bản — bạn giữ bản quyền nhưng cấp cho nhà xuất bản quyền xuất bản. Ngày càng phổ biến.
- Giấy phép mở — dùng ở tạp chí truy cập mở, bạn giữ bản quyền và cho phép người khác sử dụng lại theo các điều kiện của loại giấy phép được chọn.
Với giấy phép mở, hãy chú ý sự khác nhau giữa các loại: có loại chỉ yêu cầu ghi công, có loại cấm dùng cho mục đích thương mại, có loại cấm tạo tác phẩm phái sinh. Một số nhà tài trợ yêu cầu đích danh một loại giấy phép — nếu chọn sai, bạn có thể không đáp ứng điều kiện tài trợ.
Bốn câu nên tự trả lời trước khi ký
- Tôi có được đăng bản thảo lên trang cá nhân hoặc trang của nhóm không, và bản nào — bản nộp, bản sau bình duyệt, hay bản dàn trang chính thức?
- Tôi có được lưu vào kho lưu trữ của trường không, và sau thời gian cấm vận bao lâu?
- Tôi có được dùng lại hình vẽ của chính mình trong bài giảng, trong luận án, trong bài báo sau này không?
- Tôi có được gửi bản toàn văn cho đồng nghiệp khi họ hỏi không?
Câu trả lời nằm trong chính văn bản bạn sắp ký. Nếu không tìm thấy, hãy hỏi ban biên tập trước khi ký chứ đừng đoán.
Xung đột lợi ích: khai gì và vì sao
Mục này không nhằm buộc tội ai. Nó tồn tại để người đọc tự đánh giá mức độ khách quan của công trình. Nguyên tắc rất đơn giản: khai bất kỳ mối quan hệ nào mà một người đọc hợp lý có thể cho rằng đã ảnh hưởng tới kết quả.
Những thứ thường phải khai:
- Nguồn tài trợ cho nghiên cứu, kể cả tài trợ một phần, kèm mã đề tài nếu có.
- Quan hệ việc làm, tư vấn, thù lao báo cáo với tổ chức có lợi ích liên quan tới kết quả.
- Sở hữu cổ phần, bằng sáng chế, hoặc quyền lợi tài chính khác gắn với đối tượng nghiên cứu.
- Quan hệ cá nhân gần gũi có thể ảnh hưởng tới đánh giá.
- Vai trò của nhà tài trợ: họ có tham gia thiết kế, phân tích, hay có quyền duyệt bản thảo trước khi nộp không. Đây là chi tiết ngày càng được yêu cầu nêu rõ.
Nếu không có gì để khai, vẫn phải ghi rõ rằng không có xung đột lợi ích, chứ đừng bỏ trống.
Khai cho tất cả tác giả
Đây là chỗ hay sai. Tác giả liên hệ thường điền một lần cho cả nhóm dựa trên trí nhớ, trong khi thực tế mỗi người có thể có mối quan hệ riêng. Cách làm đúng là hỏi từng đồng tác giả bằng văn bản và lưu lại câu trả lời. Việc này mất một buổi và phòng được một rắc rối rất khó gỡ.
Khi phát hiện khai thiếu sau khi đã đăng
Nếu bạn nhận ra mình quên khai một khoản tài trợ hoặc một mối quan hệ, hãy chủ động liên hệ ban biên tập ngay. Thông thường tạp chí sẽ đăng một đính chính bổ sung thông tin. Cách xử lý này nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với việc bị người khác phát hiện — khi đó vấn đề không còn là thiếu sót mà trở thành nghi vấn về sự trung thực.
Nếu bạn muốn rà soát toàn bộ khai báo trước khi ký duyệt bản in thử, Công Bố Khoa Học nhận kiểm tra hồ sơ nộp bài và các biểu mẫu kèm theo.
Câu hỏi thường gặp
Ký chuyển giao bản quyền rồi có còn được dùng hình của mình không?
Phụ thuộc vào điều khoản trong thoả thuận. Nhiều thoả thuận cho phép tác giả dùng lại nội dung của chính mình trong giảng dạy và trong công trình sau, nhưng cần đọc rõ và đôi khi phải xin phép.
Không có xung đột lợi ích thì có cần khai không?
Có. Phải ghi rõ rằng không có xung đột lợi ích chứ không được bỏ trống mục đó.
Nhận tài trợ từ doanh nghiệp có bị coi là xung đột lợi ích không?
Bản thân việc nhận tài trợ không sai và không làm nghiên cứu mất giá trị. Điều bắt buộc là khai báo minh bạch, kèm thông tin về vai trò của nhà tài trợ trong nghiên cứu.
Ai chịu trách nhiệm khai xung đột lợi ích của cả nhóm?
Tác giả liên hệ tổng hợp, nhưng mỗi tác giả phải tự khai phần của mình. Nên hỏi từng người bằng văn bản và lưu lại câu trả lời.
Quên khai nguồn tài trợ sau khi bài đã đăng thì sao?
Chủ động liên hệ ban biên tập để đăng đính chính bổ sung. Chủ động luôn được xử lý nhẹ nhàng hơn nhiều so với bị người khác phát hiện.