Chín dấu hiệu nhận ra tạp chí lừa đảo trước khi bạn gửi bài

Một buổi sáng bạn nhận được email: “Kính gửi Giáo sư, chúng tôi đã đọc bài báo xuất sắc của ngài và trân trọng mời ngài gửi bài cho số đặc biệt sắp tới.” Lời lẽ trang trọng, tên tạp chí nghe rất quốc tế, thời gian phản biện hứa hẹn chỉ một tuần. Đó gần như luôn là dấu hiệu đầu tiên của một tạp chí săn mồi — loại tạp chí thu tiền đăng bài mà không thực hiện phản biện đúng nghĩa.

Hậu quả không chỉ là mất tiền. Bài đã đăng ở một tạp chí như vậy rất khó gỡ, thường không được công nhận trong hồ sơ chức danh, và tệ hơn cả là bạn không thể gửi lại nội dung đó cho tạp chí nghiêm túc nữa vì nó đã bị coi là đã công bố. Dưới đây là những dấu hiệu bạn có thể tự kiểm tra.

1. Lời mời gửi bài đến trước, quan hệ đến sau

Tạp chí nghiêm túc hiếm khi chủ động săn tác giả bằng email hàng loạt. Thư mời viết sai tên, sai học hàm, hoặc khen một bài báo của bạn theo kiểu chung chung không nêu được nội dung cụ thể, gần như chắc chắn là thư gửi tự động cho hàng nghìn địa chỉ.

2. Hứa phản biện siêu tốc

Phản biện đồng nghiệp cần thời gian tìm người phản biện, chờ họ đọc và tổng hợp ý kiến. Một tạp chí cam kết “chấp nhận trong 72 giờ” hay “xuất bản trong một tuần” là đang bán chỗ đăng, không phải làm khoa học.

3. Phạm vi rộng đến vô lý

Hãy đọc mục Aims & Scope. Nếu một tạp chí nhận cả kỹ thuật xây dựng, kinh tế học, y học lâm sàng và văn học trong cùng một chỗ, nó không có cộng đồng chuyên môn nào phía sau. Tạp chí thật luôn có ranh giới rõ ràng.

4. Phí không minh bạch

Tạp chí truy cập mở đứng đắn công bố phí xử lý bài ngay trên trang, trước khi bạn nộp. Dấu hiệu xấu là phí chỉ xuất hiện sau khi bài đã được chấp nhận, hoặc phát sinh thêm các khoản “phí biên tập”, “phí xử lý nhanh” không hề được nhắc trước đó.

5. Hội đồng biên tập không kiểm chứng được

Hãy chọn ngẫu nhiên ba tên trong hội đồng biên tập rồi tra cứu. Người đó có tồn tại không, có làm đúng lĩnh vực đó không, và trang cá nhân của họ ở trường đại học có ghi nhận vai trò biên tập này không. Nhiều tạp chí giả mạo đưa tên nhà khoa học thật vào mà không hề xin phép — chuyện này đã xảy ra nhiều lần.

6. Thông tin định danh mập mờ

Kiểm tra mã ISSN trên cổng tra cứu chính thức, xem có khớp đúng tên tạp chí không. Kiểm tra xem tạp chí có gán DOI thật cho bài không. Địa chỉ toà soạn chỉ là một hòm thư, hoặc một địa chỉ nhà ở, là dấu hiệu đáng ngờ.

7. Nhận vơ thứ hạng

Website khoe “Impact Factor 6.8” nhưng không nói do tổ chức nào cấp, hoặc trích dẫn những chỉ số nghe rất kêu do các đơn vị vô danh tự lập ra. Cách kiểm tra duy nhất đáng tin là tra ngược từ danh mục chính thức của Scopus hoặc Web of Science, không phải đọc con số tạp chí tự đăng.

8. Chất lượng bản thân trang tạp chí

Mở vài số gần nhất và đọc. Nếu bài đầy lỗi chính tả, bố cục lộn xộn, hình ảnh mờ, nội dung không liên quan gì đến nhau, thì đó là chỗ không có ai biên tập thật. Một tạp chí không chăm nổi sản phẩm của chính mình sẽ không chăm bài của bạn.

9. Không có chính sách rút bài và chỉnh sửa

Tạp chí nghiêm túc nêu rõ quy trình xử lý khi phát hiện sai sót: đính chính, biểu thị quan ngại, rút bài. Không có mục này nghĩa là họ chưa từng nghĩ tới việc chịu trách nhiệm với nội dung đã đăng.

Quy trình kiểm tra mười lăm phút trước khi nộp

• Tra tên tạp chí trong danh mục chính thức mà bạn cần được công nhận.
• Đối chiếu ISSN trên cổng tra cứu độc lập.
• Tra ngẫu nhiên ba thành viên hội đồng biên tập.
• Đọc trọn mục Aims & Scope và ba bài gần nhất.
• Tìm bảng phí, ghi lại con số và điều kiện.
• Tìm mục chính sách rút bài và đạo đức xuất bản.

Nếu có từ hai dấu hiệu đáng ngờ trở lên, đừng gửi. Chi phí của việc tìm một tạp chí khác luôn nhỏ hơn chi phí gỡ một bài đã trót đăng nhầm chỗ. Khi cần một cặp mắt độc lập soi giúp danh sách tạp chí mục tiêu, Công Bố Khoa Học nhận rà soát và cảnh báo trước khi bạn nộp bản thảo.

Câu hỏi thường gặp